Kopnena operacija u Iranu (II deo)

Kao što je navedeno u I delu teksta koji se bavi pripremama i eventualnom kopnenom operacijom američke vojske i Izraela u Iranu, najavljena kopnena operacija neće biti razmera kakva je bila invazija na Irak 2003. godine. Tu je ključno više faktora.

Prvi je da američki predsednik, u skladu sa zakonom War Powers Resolution iz 1973. godine (donet nakon Vijetnamskog rata kako bi se ograničila ovlašćenja predsednika u započinjanju vojnih operacija), ima na raspolaganju još oko 30 dana do završetka operacije. Naime, po tom zakonu američki predsednik može bez odobrenja Kongresa da započne vojnu operaciju u trajanju od 30 dana. Na osnovu tog zakona, američki predsednik je u obavezi da u roku od 48 časova obavesti Kongres o započinjanju vojne operacije, a Kongres tada ima rok od 60 dana da odobri ili ne odobri produženje operacije, kada predsednik ima dodatnih 30 dana da povuče američke snage. Ukupno, američki predsednik za izvođenje operacije ima na raspolaganju oko 90 dana. Podsetimo, agresija na SRJ 1999. godine trajala je 78 dana. Međutim, brojni su primeri da Kongres reaguje politički (rezolucijama, budžetskim ograničenjima), ali retko formalno prekida operacije. Rok od 90 dana završava se 28. maja, pred sam početak svetskog fudbalskog prvenstva (11. jun), što ukazuje da bi to mogao biti datum kada će operacija u Iranu, ako ne trajno, onda bar privremeno jednostrano završiti. Svetska naftna kriza izazvana agresijom na Iran imaće uticaj na rokove izvršenja kopnene vojne operacije i završetka borbenih dejstava, jer je 90 dana optimalni rok u kome se može kontrolisati cena sirove nafte, pre svega trošenjem rezervi.

Drugi faktor je specifičnost zemljišnog reljefa Irana, u čijem središtu se nalazi visoravan, a teritorija 2,7 puta veća od Ukrajine omeđena je planinskim lancima. Takvi zemljišni uslovi ne odgovaraju sprovođenju jedne široke vojne operacije. Ako se analiziraju neki od ranije pomenutih ciljeva (I deo teksta), jasno je da će kopnena operacija biti ograničenog karaktera i da će ostvarenje cilja kao posledicu imati, bar u prvoj fazi (90 dana), obezbeđenje američkog prisustva na iranskoj teritoriji kako bi se animirale unutrašnje snage za rušenje vlasti u Iranu i kontrolisao Omanski zaliv. Najpodesniji deo teritorije za jednu takvu širu vojnu operaciju bile bi pokrajine u kojima Persijanci šiiti nisu većinski deo stanovništva. U tom smislu najpodesnije su pokrajina Zapadni Azerbejdžan sa azerbejdžanskom i kurdskom manjinom kao dominantnim stanovništvom i druga po veličini pokrajina u Iranu – Sistan i Belučistan – sa većinskim beludžskim (oko 90%) sunitskim stanovništvom na samom jugu Irana. U takvim uslovima Kongres, po potrebi, ne bi mogao da spreči nastavak vojnih operacija ni posle tog roka, jer bi to moglo da ugrozi već raspoređene američke trupe na terenu.

Reljef zemljišta Irana

Treći faktor: Iran danas ima oko 92 miliona stanovnika, što je oko 2,35 puta više od Ukrajine (oko 39 miliona). Većinu čine Persijanci – oko 61% populacije, dok ostatak predstavljaju značajne etničke manjine poput Azerbejdžanaca, Kurda, Beludža, Arapa i Turkmena. Ovakva demografska struktura daje Iranu kvantitativnu prednost, ali istovremeno nosi kvalitativnu slabost jer su etničke i verske manjine koncentrisane u pojedinim delovima teritorije, što bi protivnik mogao da iskoristi za izazivanje unutrašnjih sukoba i destabilizaciju države.

Pokretanjem kopnene vojne operacije rat bi bio prenet na iransku teritoriju, a Iran bi bio primoran da se bori za kontrolu izlaza iz Ormuskog moreuza, potencijalno i za izlaz na Kaspijsko jezero. Time bi se smanjio pritisak na zalivske zemlje i Izrael, sa sada vrlo ograničenim kapacitetima za protivraketnu odbranu, dok bi Iran morao da se fokusira na odbranu sopstvene teritorije, očuvanje kontrole nad zalivom i gušenje ustanka manjinskog dela stanovništva u nepovoljnim uslovima. U takvom kontekstu angažovanje padobranskih jedinica i marinaca imalo bi strateško opravdanje.

U nastavku teksta pozabavićemo se padobranskom komponentom snaga za eventualno izvođenje kopnene vojne operacije i njihovom mogućom ulogom.

Nastaviće se…